banner_nomal-01.gif

Search

Cây nêu – nét độc đáo trong đời sống văn hóa người Xtiêng

Cây nêu, người Xtiêng gọi là “Xê Er”, chất liệu chính của cây nêu là cây lồ ô (thuộc họ tre, nứa). Là cư dân nông nghiệp với tín ngưỡng đa thần, hằng năm đồng bào Xtiêng thường tổ chức rất nhiều các lễ hội như: Lễ hội cầu mưa, cầu mùa (Broh ba), lễ hội mừng lúa mới (Prăk pa)... trong các hoạt động lễ hội họ thường tổ chức các nghi thức, nghi lễ cầu khấn để tạ ơn các vị thần linh. Bên cạnh những lễ vật dâng cúng, thì việc chuẩn bị cây nêu là công việc không thể thiếu trong các lễ hội. Cây nêu được xem là trung tâm, linh hồn của lễ hội, việc làm và dựng nêu được người Xtiêng thực hiện rất công phu với những quy tắc, luật tục mang tính quy ước của cộng đồng.

1.PNG
Cây nêu trong lễ hội của đồng bào Xtiêng

Một số quy định khi dựng cây nêu

Để chuẩn bị tổ chức các lễ hội người Xtiêng sẽ tiến hành phân công nhiệm vụ công việc đến các thành viên, trong đó việc chọn người làm cây nêu là một công việc quan trọng. Người được giao việc làm cây nêu phải là người có đôi tay khéo léo và nhất là phải có vốn hiểu biết về phong tục, tập quán truyền thống của cộng đồng trong việc làm cây nêu. Thường là già làng hoặc người lớn tuổi trong cộng đồng mới có khả năng đảm trách được nhiệm vụ này.

Khi đã chọn được người, để tiến hành công việc làm cây nêu, người được giao việc phải tiến hành thực hiện nghi lễ xin phép thần linh. Lễ vật gồm có một con gà, một ché rượu nhỏ để thực hiện nghi thức cầu khấn các vị thần linh nhằm thông báo về mục đích của việc làm cây nêu. Sau nghi thức cúng thần linh, người làm cây nêu sẽ thực hiện công việc lựa chọn nguyên vật liệu. Thân chính của cây nêu được làm từ cây lồ ô, có kích thước từ 5m đến 7m. Cây lồ ô phải là cây không bị cụt ngọn, không bị đổ, nghiêng hoặc bị sâu. Bởi theo quan niệm của người Xtiêng, nếu dùng cây bị cụt ngọn để làm cây nêu thì không thể mời được các vị thần linh về tham dự lễ hội, ngoài ra còn bị các vị thần trừng phạt do không tôn trọng các vị thần.

Trong quá trình chặt cây cũng như trong khi làm, thân cây nêu không được đặt xuống đất mà phải được đặt trên các giá đỡ hoặc buộc dây để treo ngang. Đặc biệt là trong quá trình làm cây nêu cấm không cho người phụ nữ, nhất là người phụ nữ đang mang bầu đụng chạm hoặc bước qua cây nêu, vì như vậy sẽ làm cây nêu mất tính “thiêng” trong lễ hội. Nếu như đã có người phụ nữ chạm vào hoặc bước qua cây nêu thì phải làm lại cây khác. Để dựng cây nêu, đồng bào Xtiêng phải tiến hành nghi thức cúng dựng nêu, lễ vật cúng giống như trong việc thực hiện nghi thức xin làm cây nêu. Người được dựng cây nêu phải là người có uy tín trong cộng đồng hoặc là chủ lễ thì mới được dựng cây nêu, vị trí dựng nêu phải là vị trí trung tâm nơi tổ chức lễ hội.

Ý nghĩa của cây nêu trong lễ hội

Người Xtiêng coi cây nêu là một vật “thiêng” của lễ hội, là cây thần linh giữa trời và đất, nơi hội tụ nguồn sức mạnh thần bí. Khi lễ hội được diễn ra, người chủ lễ sẽ tiến hành nghi thức cầu khấn thần linh nhằm tạ ơn đến các vị thần đã giúp đỡ cho dân làng sức khỏe, cuộc sống ấm no và cầu mong các vị thần cho mưa thuận, gió hòa để mùa vụ được bội thu, vạn vật sinh sôi đồng thời chủ lễ sẽ mời các vị thần linh về chứng kiến và tham dự lễ hội cùng cộng đồng.

Cây nêu là nơi để các vị thần trú ngụ trong suốt quá trình tổ chức lễ hội. Tùy thuộc vào quy mô tổ chức lễ hội mà cây nêu được làm với kích thước chiều cao, cách trang trí và các số tầng nêu khác nhau. Đối với lễ mừng lúa mới (Prăk pa), cây nêu được làm với số tầng nêu nhiều nhất là bảy tầng nêu, cúng nương rẫy (pôl nong), cúng bến nước… thì cây nêu thường chỉ được làm một tầng nêu với chiều cao vừa phải. Đối với cây nêu trong mừng nhà mới được làm với 4 tầng nêu và chiều cao của cây nêu chỉ cao bằng với nóc nhà.

Đồng bào Xtiêng quan niệm trên các tầng nêu là thể hiện cho những lĩnh vực khác nhau trong đời sống và tương ứng với những vị thần khác nhau trú ngụ trên cây nêu. Già làng Điểu Grớt thôn Thiện Cư, xã Thiện Hưng, huyện Bù Đốp cho biết: Ở tầng nêu thấp nhất là nơi trú ngụ của các vị thần như thần đất (Bra Ter), thần lúa (Bra Va), thần sông, thần suối,.. đây là những vị thần cai quản những công việc có liên quan đến cuộc sống thường ngày. Ở tầng nêu này, trên các bông nêu được trang trí các biểu tượng mang ý nghĩa về cuộc sống thường ngày như: các hình tượng về dụng cụ lao động gồm|; ná, ống đựng mũi tên, đinh ba, đồ xúc cá và các con vật như cá, tôm, cua, ếch,… Các tầng nêu ở giữa là nơi trú ngụ của thần rừng, thần núi, các tầng nêu này được trang trí các biểu tượng về các loài chim, các con thú... Tầng nêu trên cùng là nơi ngự trị của thần trời (Bra Ân), tại tầng nêu này sẽ được trang trí một ngôi nhà nhỏ để thần Bra Ân trú ngụ. Ngoài ra, trên các tầng nêu và thân cây nêu còn được trang trí hoa văn và các màu sắc đỏ, đen và màu trắng tương ứng cho các vị thần tiêu biểu là thần Bra Ter và thần Bra Ân.

Người Xtiêng chỉ sử dụng cây nêu một lần trong lễ hội. Nhìn về mặt tâm linh, cây nêu là nơi để các vị thần linh trú ngụ, là nơi để con người cầu khấn và giao tiếp với các vị thần. Nhưng nhìn về mặt tổng thể, cây nêu còn là một tác phẩm kiến trúc mang tính nghệ thuật độc đáo của cộng đồng dân tộc Xtiêng. Cách tạo hình, bố cục trang trí các tầng nêu hàm chứa những giá trị nhân sinh quan phản ánh sinh động về tư duy đa thần “vạn vật hữu linh” gắn với nền kinh tế sản xuất nông nghiệp của đồng bào Xtiêng. Mặc dù hiện nay với nhiều tác động ảnh hưởng đến văn hóa truyền thống, nhưng cây nêu vẫn là một biểu tượng không thể thiếu trong các hoạt động lễ hội cộng đồng của đồng bào Xtiêng Bình Phước.

Tác giả: Phạm Đức Ngự

Lượt xem: 95

  • File đính kèm:

Bookmark and Share

Bình luận

chỉ mục.jpg

       Bảo tàng tỉnh Bình Phước

Đường Hồ Xuân Hương, phường Tân Phú ,
thành phố Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước

Email: baotangbinhphuoc@gmail.com
Điện thoại: 0271 6502 333 - 0271 3870 690

Giờ mở cửa
từ 8h-17h từ thứ Hai đến Chủ nhật
(Cả ngày Lễ và Tết)

>>> Đường tới Bảo tàng

TÌM-HIỂU-90-NĂM-LỊCH-SỬ-ĐẢNG-1.gif

HCM1.gif

Hệ thống mail công vụ 01.gif

v-office.gif

LIÊN KẾT WEBSITE

Liên kết website ngành

Liên kết website trong tỉnh

Các Tạp chí văn hóa

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Đang online: 19

Hôm nay: 224

Lượt truy cập: 299.951