banner_nomal-01.gif

Search

HOẠT ĐỘNG TRỒNG VÀ KHAI THÁC CAO SU CỦA TƯ BẢN PHÁP Ở BÌNH PHƯỚC THỜI PHÁP THUỘC

Vùng đất tỉnh Bình Phước hiện nay vào những năm cuối thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX thuộc địa phận hai quận của hai tỉnh Biên Hòa và Thủ Dầu Một. Quận Bá Rá nằm ở phía Tây Bắc của tỉnh Biên Hòa và quận Hớn Quản ở phía Bắc của tỉnh Thủ Dầu Một. Lúc này, đất đai vùng này chủ yếu là rừng nguyên sinh, phần lớn diện tích là đất đỏ ba zan rất màu mỡ. Đây là điều kiện rất thuận lợi cho việc phát triển các loại cây trồng, đặc biệt là cây công nghiệp dài ngày. Cư dân thưa thớt và chủ yếu là các cộng đồng cư dân đã sinh sống lâu đời như Xtiêng, Mnông, Chơ ro,…Cư dân Việt (Kinh) cư trú ở địa phương rất ít và chỉ tập trung ở hai địa điểm chính là làng Lai Uyên (Chơn Thành ngày nay) và làng Tân Khai (thuộc huyện Hớn Quản ngày nay). Họ là những cư dân từ Tân Phước Khánh, Phú Lợi (Bình Dương) di cư đến đây sinh sống, lập nghiệp từ nửa cuối thể kỉ XIX.

Sau khi thiết lập xong hệ thống cai trị trên toàn lãnh thổ Việt Nam, từ năm 1890, thực dân Pháp đã tiến hành công cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất ở Việt Nam. Tùy thuộc vào điều kiện và thế mạnh của từng vùng miền, các nhà tư bản Pháp tiến hành các chính sách khác nhau để thực hiện việc khai thác thuộc địa. Ở miền Bắc, các nhà tư bản Pháp đã đầu tư nguồn vốn lớn vào các lĩnh vực khai thác mỏ (chủ yếu là khai thác than). Ở Nam Kì, họ tập trung vốn đầu tư khai hoang các vùng đất trù phú để lập các đồn điền, trong đó vùng miền Đông Nam Bộ là nơi họ tập trung khai hoang lập các đồn điền cao su và mía.

Cây cao su được du nhập vào nước ta khá sớm và được trồng thử nghiệm ở nhiều nơi. Đến năm 1878, khi dược sĩ Raoul trồng ở vườn thực vật Sài Gòn 2.000 cây cao su thì việc trồng cao su mới được xem là chính thức bắt đầu có mặt ở Việt Nam([1]). Tuy nhiên, cao su thực sự trồng thành công chính thức là vào năm 1892 tại vườn ông Yệm (Bến Cát, Bình Dương ngày nay). Vùng đất Bình Phước trong công cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất, các nhà tư bản Pháp tập trung đầu tư khai hoang phát triển các đồn điền cao su, mía, trong đó cao su là chủ yếu. Năm 1908, công ty cao su Đất Đỏ (Terres Rouges) khai hoang lập đồn điền cao su đầu tiên ở làng Xa Trạch, quận Hớn Quản (xã Thanh Bình huyện Hớn Quản ngày nay). Đây là đồn điền cao su được thành lập sớm nhất ở Bình Phước. Không lâu sau đó, năm 1911, Công ty cao su Viễn Đông (Société des Caoutechoues d’extrême-orient), viết tắt là C.E.X.O, tiến hành khai hoang lập đồn điền cao su ở địa bàn huyện Bù Đốp và Lộc Ninh và một phần huyện Bù Gia Mập ngày nay. Đến năm 1927, công ty Michelinh đầu tư trồng cao su ở vùng Phú Riềng (thuộc địa phận hai huyện Phú Riềng và Đồng Phú ngày nay). Ngoài ra còn có các đồn điền tư nhân khác là những người làm việc trong hệ thống chính quyền Pháp ở Nam Bộ. Tính đến năm 1927, diện tích trồng cao su ở Bình Phước đã lên đến gần 20.000 ha của ba công ty nói trên([2]). Diện tích trồng tập trung ở các huyện Lộc Ninh, Bù Đốp, Phú Riềng, Đồng Phú, Hớn Quản; các thị xã Bình Long và Phước Long ngày nay.

Bên cạnh các hoạt động trồng và khai thác cao su ở Bình Phước, các nhà tư bản Pháp ở các đồn điền thì công nghiệp chế biến các sản phẩm thô từ mủ cao su cũng đã được hình thành và phát triển khá mạnh. Tính đến những năm 1930 ở Bình Phước đã có 5 nhà máy chế biến mủ cao su được đầu tư xây dựng. Đó là hai nhà máy ở các đồn điền Xa Cát, Quản Lợi quận Hớn Quản, một nhà máy ở đồn điền Lộc Ninh, một nhà máy ở Phước Bình và một nhà máy ở đồn điền Phú Riềng. Trong đó nhà máy chế biến mủ cao su ở Lộc Ninh được xem là hình thành sớm nhất, có quy mô lớn ở vùng đất này. Sản phẩm chế biến còn ở dạng thô, chủ yếu là mủ tờ - loại mủ sản xuất thành từng tấm mỏng, diện tích 40cm x 60cm. Ngoài ra, ở nhà máy chế biến mủ ở đồn điền Lộc Ninh còn có dây chuyền công nghệ sản xuất sơn từ mủ cao su, nhưng số lượng không lớn và chỉ để phục vụ các hoạt động của đồn điền. Tuy nhiên, hình thức sản xuất này cũng đã đánh dấu sự ra đời của công nghiệp chế biến các sản phẩm từ mủ cao su thiên nhiên, đồng thời đây cũng được xem là một trong những ngành công nghiệp đầu tiên ở Bình Phước. Hoạt động chế biến này tạo thêm sự phong phú về ngành nghề của ngành công nghiệp khai thác chế biến cao su ở Bình Phước. Hiện nay, nhà máy chế biến mủ tờ ở Lộc Ninh vẫn còn duy trì hoạt động, các dấu tích về quá trình sản xuất sơn (máy sản xuất) cũng còn lưu giữ tại nhà máy này.

2018.01.20 11h31 HOẠT ĐỘNG TRỒNG VÀ KHAI THÁC CAO SU CỦA TƯ BẢN PHÁP 01.PNG

Từ đồn điền cao su những kiện hàng thành phẩm cao su được chuyển về cảng Sài Gòn để các cần cẩu đưa xuống tàu xuất khẩu làm giàu cho nước Pháp. Ảnh: nguồn Bảo tàng tỉnh Bình Phước.

Mặc dù có nhiều biến động lịch sử, khi năm 1954, thực dân Pháp thất bại ở Việt Nam và Mỹ vào thay thế Pháp chiếm đóng vùng đất Đông Dương, nhưng hoạt động khai thác chế biến cao su của các nhà tư bản Pháp ở Việt Nam nói chung, Bình Phước nói riêng vẫn tiếp tục duy trì. Ở giai đoạn này, cho đến nay chưa có tài liệu thống kê về sự phát triển của các đồn điền cao su ở Bình Phước. Tuy nhiên, nhìn chung hoạt động của các đồn điền trong giai đoạn này tương đối ổn định, không có nhiều biến động./.

Tác giả: Phạm Hữu Hiến


[1] Nguyễn Thị Mộng Tuyền, Quá trình đầu tư và khai thác thuộc địa về cao su của tư bản pháp ở việt nam (1858-1945), Hội Khoa học lịch sử tỉnh Bỉnh Dương,2012.

[2] Nguyễn Tuấn, Nghiên cứu đời sống văn hóa công nhân công tra ở Bình Phước thời Pháp thuộc giai đoạn 1922-1954.

 

Lượt xem: 2346

  • File đính kèm:

Bookmark and Share

Bình luận

chỉ mục.jpg

       Bảo tàng tỉnh Bình Phước

Đường Hồ Xuân Hương, phường Tân Phú ,
thành phố Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước

Email: baotangbinhphuoc@gmail.com
Điện thoại: 0271 6502 333 - 0271 3870 690

Giờ mở cửa
từ 8h-17h từ thứ Hai đến Chủ nhật
(Cả ngày Lễ và Tết)

>>> Đường tới Bảo tàng

TÌM-HIỂU-90-NĂM-LỊCH-SỬ-ĐẢNG-1.gif

HCM1.gif

Hệ thống mail công vụ 01.gif

covid-19.gif

LIÊN KẾT WEBSITE

Liên kết website ngành

Liên kết website trong tỉnh

Các Tạp chí văn hóa

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Đang online: 20

Hôm nay: 110

Lượt truy cập: 454.919