banner_nomal-01.gif

Search

LOẠI HÌNH NGHỆ THUẬT MÚA TRUYỀN THỐNG NGƯỜI S’TIÊNG

Trải qua nhiều thế kỷ người S’tiêng đã sáng tạo ra 1 kho tàng văn hóa vừa phong phú vừa đa dạng như: Văn học, tạo hình, ca hát, âm nhạc dân gian…trong đó múa dân gian có vai trò to lớn trong đời sống văn hóa, tình cảm của tộc người S’tiêng. Đây là sản phẩm văn hóa của chính họ sáng tạo ra và họ trực tiếp biểu diễn nhằm đáp ứng nhu cầu cuộc sống tinh thần của cộng đồng dân tộc S’tiêng.

Nghệ thuật múa của người S’tiêng hội tụ cả tài năng, tri thức sáng tạo, những bản sắc, những giá trị văn hóa, xã hội và giá trị thẩm mỹ cộng đồng. Hiện nay các nhà nghiên cứu tạm phân múa truyền thống S’tiêng thành 3 loại hình: Múa sinh hoạt, múa lao động, múa tín ngưỡng.

Múa sinh hoạt

Là sản phẩm sáng tạo của cộng đồng S’tiêng trong các dịp vui chơi, lễ hội, sau khi giao lưu với các thành viên trong làng, khi đã uống chút rượu cần và khi những giai điệu âm nhạc của tiếng cồng, tiếng chiêng cất lên là lúc mọi người bắt đầu uyển chuyển hòa mình vào những điệu múa dân gian tập thể rất mềm mại và duyên dáng. Những loại múa của cộng đồng dân tộc S’tiêng được biết đến như “múa đêm nay lửa sáng, múa mừng đi hội, múa chim cúc cu, múa trống xa gơ”.

Múa sinh hoạt khác với các điệu múa khác ở chỗ những điệu múa được nghệ nhân sử dụng là những động tác tự do, được múa theo sự hưng phấn, tự do múa sáng tạo mang theo dấu ấn của cá tính. Khi âm nhạc cất lên, chất men làm cho các nghệ nhân hưng phấn, họ múa với tất cả nhiệt tình, say mê, nhiều động tác mới lạ cứ tự nhiên mà xuất hiện. Sở dĩ múa dân gian chỉ sử dụng một vài tư thế động tác được nhắc lại nhiều lần, vì động tác chỉ sáng tạo nhằm mục đích giao lưu tình cảm với nhau, làm cho mọi người vui cùng nhau. Hầu hết múa sinh hoạt của người S’tiêng múa theo nhịp đôi hay nhịp một, giai điệu múa biến đổi theo nội dung tiêu đề bài nhạc. Người S’tiêng có nhiều điệu múa có số lượng nữ tham gia đông. Trong điệu múa của người S’tiêng có một số điệu múa được tiếp thu từ múa Khơme nhưng đã được người S’tiêng biến hóa chút ít, động tác múa chân nhún giật, bước chân đi ngang và chụm, mặt hướng vào tâm của vòng tròn. Động tác mở úp từng tay, dùng nhiều nhịp nhạc để động tác được kéo dài, chậm lại phù hợp với sở thích.

Múa lao động

Trong quá trình lao động để quên đi mệt nhọc lúc lao động thì người S’tiêng đã sáng tạo ra những động tác múa bằng chính những dụng cụ lao động của họ như ná, lao, chà gạc…dưới đây là một số bài múa điển hình của người S’tiêng:

+ Múa chọc lỗ và tỉa hạt: nghệ nhân cầm cây chọc lỗ thực hiện múa theo thao tác chọc lỗ như một dụng cụ biểu diễn, người xem dễ cảm nhận. Đội hình chọc lỗ đi theo hình so le bậc thang, có khả năng chuyển đổi chiều hướng nhiều góc độ phong phú.

Động tác múa tỉa hạt có nhiều giác độ cao thấp khác nhau. Hình ảnh kết hợp giữa động tác nam chọc lỗ và nữ bỏ hạt tạo thành loại múa tập thể nam nữ, một bức tranh sinh động về động tác đội hình, màu sắc và tiết tấu trên nương rẫy.

+ Múa gùi: Gùi có hai quai gắn từ miệng gùi vòng xuống đáy gùi dùng để cõng gùi trên lưng, qua hai vai. Các tư thế mang gùi khi di chuyển thường dùng hai bàn tay căng dây cho vai đỡ đau. Khi gùi nặng thường phải cúi khom người về phía trước…Những tư thế đeo gùi, với nhiều góc độ trên địa hình khác nhau, kết hợp với tốc độ vân động trong cảnh thiên nhiên hùng vĩ của núi rừng đã gợi nhiều ý tưởng đẹp cho biên đạo múa sáng tạo nhiều tác phẩm múa sinh động hấp dẫn, tươi đẹp và độc đáo.

+ Múa Xà gạc: Múa Xà gạc có kết hợp các thế chân tiến, lùi, sang trái, phải, quay tròn, lượn vòng. Các thế chân, phang ngang, đều được nhắc đi nhắc lại nhiều lần theo một tốc độ, tiết tấu nào đó hoặc dừng trong một tư thế tạo hình thì yếu tố múa cây xà gạc được xác định. Động tác múa xà gạc là đạo cụ múa mang tính đặc thù của dân tộc Stiêng.

+ Múa giã gạo: công việc gã gạo là của phụ nữ vì vậy ở điệu múa này chỉ có phụ nữ tham gia. Động tác nâng chày, đòi hỏi cô gái phải vươn hai tay đưa chày lên khỏi đầu. Lưng, ngực, vai vươn cao, chân nhón tối đa để tạo cho người thật cao, chuẩn bị dồn toàn lực lao chày mạnh xuống cối. Do đó bụng thót, mông ưỡn, toàn thân tạo thành một hình cong lưng trông chắc khỏe, phô diễn nét đẹp người con gái ở núi rừng rất gợi cảm. Cùng với đó là những âm thanh của lục lạc bằng đồng đính quanh chiếc váy và vòng kiềng ở cổ chân của các cô gái tạo ra một hòa âm vừa rộn rã vừa lung linh thu hút người xem.

Giã gạo là tổ hợp động tác múa trong thao tác lao động; nhưng cái đẹp ở thể hình người con gái được phô bày tự nhiên. Nó không chỉ là nét đẹp trong đời sống lao động thường ngày, người ta đã tìm thấy sự toàn vẹn của ý nghĩa thẩm mỹ trong hoạt động nghệ thuật múa của người S’tiêng.

Múa tín ngưỡng

Tín ngưỡng là một loại hình sinh hoạt văn hóa đặc trưng của người S’tiêng, người S’tiêng quan niệm vạn vật hữu linh tất cả đều thiêng liêng, đều có thần trú ngụ, như thần mặt trời, thần mặt trăng, thần núi, thần rừng, thần gió, thần mưa… nên đều phải cúng lễ cầu mong thần ban phúc.

Trong các tín ngưỡng nghi lễ của người S’tiêng phải kể đến nghi lễ có ảnh hưởng tới tình cảm  đời sống văn hóa tâm linh của cộng đồng người S’tiêng: lễ cúng cơm mới, lễ đâm trâu,…trong những tín ngưỡng này có các điệu múa tham gia như một thành tố không thể thiếu. Những điệu múa do các Bà bóng thực hiện (Bà bóng danh xưng chỉ người phụ nữ thực hiện các nghi thức chính trong những lễ cúng liên quan). Sau đây là một số biểu hiện múa tín ngưỡng:

- Múa dâng lễ (bà bóng dâng lễ): múa dâng lễ là điệu múa khởi đầu để cúng khấn các vị thần linh, rồi tiếp đến các lễ của tín ngưỡng thờ thần linh.

Động tác múa: là hai tay tạo thành hai đường dây cung đối nhau giơ lên cao, hai bàn tay ngửa lên trên, và khi biến đổi thì hai bàn tay xòe lòng bàn tay hướng phía trước, phối hợp với động tác tay là người xoay bên phải, xoay bên trái rồi trở về người ở thế tự nhiên. Động tác chân, một chân nhún tại chỗ, đồng thời chân kia đá nhẹ lên phía trước, sau đó chân đá kéo về nhún nhẹ tại chỗ, chân làm trụ đá nhẹ lên phía trước. Cứ như vậy hai chân hoán vị cho nhau.

- Múa  Bà bóng (đội tô dâng nước, dâng đèn): Bà bóng người S’tiêng múa đội tô bằng đồng bên trong đặt 4 cây nến bằng sáp ong. Bà có nhiều động tác múa, chuyển động nhanh, chân nhún mạnh, có lúc bà tâng lên khỏi mặt sàn, mặt hướng vào tâm vòng tròn, chân di động ngang. Có lúc bà đưa một chân về phía trước, có lúc bà cúi gập người, toàn thân xoay nửa vòng qua lại, hai tay múa buông thõng và qua lại sát mặt đất. Bà múa trên nền nhạc goang 5 chiếc, cùng tiết tấu trống lớn và chũm chọe nhịp nhàng, rộn ràng, sôi động.

Múa tín ngưỡng của người S’tiêng phần lớn là do bà bóng thực hiện, bà bóng được xem như là người có phép thuật, người có thể giao tiếp với các thần linh, những phép thuật ấy thông qua sự trình diễn của bà bóng, thông qua những điệu múa các thần linh phù hộ.

Trong nghệ thuật múa của người S’tiêng thì âm nhạc chính là một yếu tố quan trọng làm nên thành công của tác phẩm. Hầu hết các bài múa đều múa trên nền nhạc cồng chiêng. Chính vì vậy âm nhạc với múa có sự đồng bộ và xuất phát từ chính tâm hồn của người dân S’tiêng nên rất bay bổng, tự do. Với người S’tiêng, nghệ thuật múa có ảnh hưởng rất lớn đến đời sống văn hóa tinh thần. Múa làm cho đời sống của người S’tiêng trở nên vui tươi hơn, phong phú hơn. Hiện nay trên cơ sở kế thừa nền văn hóa truyền thống, tiếp thu các văn hóa của các dân tộc anh em, cộng đồng người S’tiêng sẽ tiếp tục làm cho nghệ thuật múa ngày càng phát triển./.

Tác giả: vũ nguyệt

Một số điệu múa của người S’tiêng Bình Phước

Vũ Nguyệt 04 - 01.png

Điệu  múa người S’tiêng – Ảnh: Đinh Nho Dương

Vũ Nguyệt 04 - 02.png

Điệu múa lao động người S’tiêng huyện Lộc Ninh múa trong lễ hội - ảnh: Trần Hà

Tài liệu kham khảo:

1. Văn hóa người Xtiêng

2. Nguyễn Thành Đức: Múa dân gian các tộc người Mạ, Chơro, Xtiêng vùng Đông Nam Bộ. Nxb Văn hóa Dân tộc, Hà Nội, 2004.

 

 

Lượt xem: 665

  • File đính kèm:

Bookmark and Share

Bình luận

chỉ mục.jpg

       Bảo tàng tỉnh Bình Phước

Đường Hồ Xuân Hương, phường Tân Phú ,
thành phố Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước

Email: baotangbinhphuoc@gmail.com
Điện thoại: 0271 6502 333 - 0271 3870 690

Giờ mở cửa
từ 8h-17h từ thứ Hai đến Chủ nhật
(Cả ngày Lễ và Tết)

>>> Đường tới Bảo tàng

TÌM-HIỂU-90-NĂM-LỊCH-SỬ-ĐẢNG-1.gif

HCM1.gif

Hệ thống mail công vụ 01.gif

covid-19.gif

LIÊN KẾT WEBSITE

Liên kết website ngành

Liên kết website trong tỉnh

Các Tạp chí văn hóa

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Đang online: 6

Hôm nay: 149

Lượt truy cập: 346.741