banner_nomal-01.gif

Search

MỘT SỐ MÓN ĂN TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI MNÔNG Ở BÌNH PHƯỚC

       Người Mnông cư trú ở vùng Nam Tây Nguyên, chủ yếu ở các tỉnh Đăk Lăk, Đăk Nông, Lâm Đồng và Bình Phước. Cộng đồng cư dân này được biết đến với các nhóm như Mnông Gar, Mnông Chil, Mnông Nông, Mnông Preh, Mnông Đíp, Mnông Đâng, Mnông Bu Nor, Mnông Bhiet,... Ở Bình Phước, người Mnông thuộc nhóm Mnông Đíp, Mnông Biat và Mnông Bù Đeh, có dân số hơn 10.879 người([1]), sinh sống ở nhiều huyện, thị xã của tỉnh nhưng tập trung chủ yếu ở các huyện Bù Đăng và Bù Gia Mập.

     Là cộng đồng cư dân có hoạt động kinh tế chủ yếu là canh tác nương rẫy (trồng trọt), chăn nuôi kết hợp với khai thác các sản vật từ tự nhiên như săn bắt, hái lượm,...Do đó, các món ăn truyền thống của họ gắn với những sản phẩm sản xuất và khai thác được. Sản phẩm canh tác nương rẫy của người Mnông lúa rẫy chủ yếu là lúa tẻ, lúa nếp. Ngoài lúa người ta trồng thêm các lọai ngũ cốc như kê, bobo, bắp và các loại rau như bầu, bí, mướp, cà tím, các loại gia vị sả, gừng, ớt…

    Để cải thiện bữa ăn hàng ngày, người Mnông còn biết cách khai thác các loại rau từ tự nhiên như lá nhíp, lá nhao, đọt mây, cà đắng,…; khai thác các loại động vật như cá, chim, thú rừng để làm thực phẩm.

Gạo tẻ được chế biến thành cơm là thực phẩm chính sử dụng hàng ngày của người Mnông nói chung, người Mnông ở Bình Phước nói riêng. Gạo được chế biến bằng các vật dụng như nồi đất, ống tre. Thức ăn đi kèm trong các bữa cơm gồm có thịt nướng, cá nướng, thịt xông khói, cá xông khói. Canh của người Mnông ở Bình Phước thường là loại canh bồi, canh thụt với nhiều loại rau, thịt, cá, tôm, cua, ốc và gia vị. Canh bồi là loại canh được nấu với nhiều nguyên liệu gồm lá nhao, bột gạo, cua, tôm ốc. Phương thức chế biến canh bồi: gạo đem ngâm nước từ 20 – 30 phút vớt để ráo nước sau đó bỏ vào cối giã nhuyễn cùng lá nhao. Tôm, cua, ốc đem nấu chín. Khi nước đang sôi cho lá nhíp vào xoong lá nhíp chín tới thì cho bột gạo lá nhao vào khuấy đều liên tục để canh không bị vón cục, nêm nếm muối cho vừa khẩu vị, sau đó dùng chung ăn với cơm.

     Canh thụt được nấu trong ống nứa, bao gồm các nguyên liệu như cà đắng, lá nhíp non, nhíp già, lá mướp, hoặc trái mướp non, đọt mây đắng, lá ớt, cà bát, thịt thú rừng, thịt động vật nuôi, cá… Tất cả bỏ vào ống nứa đổ nước gần đầy miệng ống, dùng lá cây nút kín, dựng nghiêng ống canh bên bếp than để nấu. Khi nấu phải xoay trở thường xuyên để ống nứa không bị cháy. Khi canh sôi dùng que gỗ, hoặc lồ ô thụt nhuyễn nguyên liệu trong ống sau đó nêm muối. Tiếp tục nấu và thụt khi nào canh có độ sền sệt thì đưa ra khỏi bếp, đổ ra trái bầu, tô, chén để ăn với cơm.

     Người Mnông ở Bình Phước còn có các món ăn đặc sản như đọt mây đắng nướng chấm muối ớt. Canh lá nhíp già giã nhuyễn nấu với phèo trâu, heo và phèo các loài thú rừng khác. Ngoài ra măng chua là món ăn ưa thích của cư dân này. Măng hái từ rừng về làm sạch luộc chín sau đó đem muối chua với ớt. Măng chua muối đem giã nhuyễn với phèo cheo luộc hoặc thịt cheo nướng là món ăn đặc biệt trong lễ ăn cơm mới. Món canh thịt baba nấu với lá nhíp non và bột gạo giã nhuyễn cũng là món ăn đặc sản hiếm có.

     Quá trình chế biến thức ăn, ngoài một việc sử dụng một số vật dụng là Xoong, nồi, người Mnông còn sử dụng các vật liệu có trong tự nhiên để chế biến. Trong đó, chủ yếu là ống tre để làm vật dụng nấu canh, các thanh tre, gỗ để làm vật dụng nướng, làm nát thức ăn (đối với canh thụt). Trong đó, nếu ống nấu thức ăn,, cơm ống thường chỉ được sử dụng một lần thì vật dụng để làm nát thức ăn (còn gọi là cây thụt) được sử dụng rất nhiều lần.

      Người Mnông ở Bình Phước thường ăn hai bữa chính và một bữa phụ. Hai bữa chính là ăn cơm lúc sáng sớm và bữa chiều, bữa trưa thường ăn cháo chua tại rẫy.

     Có thể thấy, bên cạnh các món ăn mang đặc trưng riêng, trong ẩm thực truyền thống, người Mnông có những món tương đồng với ẩm thực của người S’tiêng Bù Lơ, cả về cách chế biến và nguyên liệu. Điều đó thể hiện sự giao thoa tiếp biến văn hóa giữa người Mnông với các cộng đồng cư dân sinh sống trong cùng khu vực.

 HINH%20BAI%20CHI%20HA%201.png

 Khai thác đọt mây đắng, ảnh Đức Nam

HINH%20BAI%20CHI%20HA.png

Một số món ăn của người Mnông trong lễ hội kết bạn cộng đồng

  Ngày nay các nguồn lợi tự nhiên để chế biến món ăn đã trở nên khan hiếm vì rừng tự nhiên đã bị thu hẹp, biến đổi, việc khai thác các nguyên liệu từ tự nhiên để làm thực phẩm cũng gặp khó khăn (có loại không thể khai thác được – đặc biệt là thú rừng). Vì vậy, người Mnông ở Bình Phước có nhiều phương án để duy trì các món ăn truyền thống của họ. Họ đã thay thế thịt động vật hoang dã bằng các loại thịt động vật phổ biến, chủ yếu là thịt heo. Bên cạnh đó, để có các loại rau để làm nguyên liệu chế biến, người Mnông trồng xen canh các loại cà đắng, lá nhíp trên các nương rẫy để chủ đồng hơn trong việc khai thác, sử dụng. Ở các khu vực như: xã Đồng Nai huyện Bù Đăng, xã Bù Gia Mập huyện Bù Gia Mập là những nơi thực hiện phổ biến việc trồng một số nguyên liệu để duy trì thường xuyên các món ăn truyền thống. Việc thay đổi nguyên liệu chế biến các món ăn truyền thống, trồng các nguyên liệu để làm thực phẩm là cách làm thể hiện sự thích ứng phù hợp với điều kiện mới và sự thay đổi của xã hội hiện nay. Mặc dù có sự thay đổi trong việc sử dụng nguyên liệu làm thực phẩm nhưng chế biến món ăn theo cách truyền thống thì vẫn được giữ nguyên. Đây cũng là một trong những giải pháp phù hợp để bảo tồn các giá trị văn hóa ẩm thực truyền thống của người Mnông Bình Phước./.

 Thái Bình

                                                                            

                                                                                     

                                                                             



[1] Số liệu thống kê năm 2019

Lượt xem: 569

  • File đính kèm:

Bookmark and Share

Bình luận

chỉ mục.jpg

       Bảo tàng tỉnh Bình Phước

Đường Hồ Xuân Hương, phường Tân Phú ,
thành phố Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước

Email: baotangbinhphuoc@gmail.com
Điện thoại: 0271 6502 333 - 0271 3870 690

Giờ mở cửa
từ 8h-17h từ thứ Hai đến Chủ nhật
(Cả ngày Lễ và Tết)

>>> Đường tới Bảo tàng

TÌM-HIỂU-90-NĂM-LỊCH-SỬ-ĐẢNG-1.gif

HCM1.gif

Hệ thống mail công vụ 01.gif

covid-19.gif

LIÊN KẾT WEBSITE

Liên kết website ngành

Liên kết website trong tỉnh

Các Tạp chí văn hóa

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Đang online: 3

Hôm nay: 149

Lượt truy cập: 373.202