banner_nomal-01.gif

Search

Nghề dệt thổ cẩm của người Mnông ở Bình Phước

      Người Mnông Bình Phước có dân số hơn 10.700 người, sinh sống ở nhiều huyện, thị của tỉnh, trong đó tập trung chủ yếu ở các huyện Bù Đăng, Bù Gia Mập. Dệt thổ cẩm là một nghề có từ lâu đời của người Mnông ở Bình Phước và là một trong những sản phẩm chứa đựng các thành tố văn hóa tiêu biểu của cộng đồng cư dân này.

          Cho đến nay cũng không ai biết cụ thể thời gian hình thành và phát triển của nghề truyền thống độc đáo này. Xưa kia phụ nữ Mnông đến tuổi trưởng thành thì ai cũng biết dệt. Đây không chỉ là một nét đẹp của các sơn nữ mà là một trong những tiêu chí đánh giá sự trưởng thành của phụ nữ Mnông Bình Phước. Nói cách khác, biết dệt thổ cẩm là một trong những bước chuẩn bị quan trọng trước khi kết hôn.

          Để có sản phẩm hoàn chỉnh, đẹp, nghệ nhân dệt phải thực hiện nhiều công đoạn. Trước tiên phải có sợi nguyên liệu dệt, trước đây người Mnông trồng bông trên rẫy để lấy sản phẩm làm nguyên liệu dệt. Sau khi thu hoạch bông, họ dùng dụng cụ cán bông để loại bỏ hạt bông, tạo sợi bông nguyên liệu sạch. Tiếp đến, họ sẽ tiến hành bông nguyên liệu thành xe sợi để dệt. Sợi nguyên liệu dệt lúc này đang có màu trắng tự nhiên của bông vải, để có nhiều sợi nguyên liệu với các màu khác nhau, họ tiến hành công đoạn nhuộm màu để tạo ra các sợi màu theo ý muốn.

          Dụng cụ dệt thổ cẩm của người Mnông là một bộ khung dệt gồm có nhiều bộ phận khác nhau cấu thành:

          - Một thanh gỗ gọt đẽo rất đẹp, chẻ hai đầu gọi là cây go sợi, dùng để buộc dây vòng cung phía sau lưng thợ dệt giữ cho tấm sợi căng trong quá trình dệt.

          - Cây nén sợi (Rơne) là một cây gỗ dẹt được gọt đẽo giống lưỡi kiếm.

          - Cây luồn sợi là những thanh lồ ô hoặc gỗ tròn nhỏ như chiếc đũa dùng để quấn sợi, mỗi cây một màu sợi khác nhau để luồn sợi trước khi nén sợi.

          Ngoài ra còn vô số các cây gỗ tròn nhỏ để móc sợi trước khi làm hoa văn. Cuối cùng là  hai thanh lồ ô tròn để căng tấm dệt vào hai bàn chân và thắt lưng thợ dệt gọi là cây Résa.

          Sản phẩm dệt khá đa dạng, không chỉ có tấm đắp ôi mbon mà còn có các sản phẩm khác như quầy ôi, khố troing, địu con, áo, túi đeo, khăn. Các sản phẩm đều được làm thủ công nên phải tốn nhiều thời gian để thực hiện. Có những một sản phẩm, thời gian chế tác từ hai đến ba tháng có khi nửa năm mới hoàn thành một sản phẩm.

          Hoa văn trên các sản phẩm dệt của người Mnông ở Bình phước rất đa dạng, đạt đến độ tinh xảo. Hoa văn trên y phục phản ánh thế giới tự nhiên, động thực vật xung quanh bon làng. Những hoa văn lớn và mô típ thường gặp là hoa văn hình quả trám, các đường gấp khúc hay zích zắc kéo dài theo góc vuông hoặc góc tù với nhiều sắc màu khác nhau như: vàng nghệ, vàng tơ, đỏ, hồng, đen, xanh lục. Ngoài ra, trên sản phẩm còn bắt gặp các hoa văn khác như: đường thẳng, đường con kiến, chân nhện, lá đậu, cành đa, trái mây, mắt chim cu… Ngày nay hoa văn trên y phục càng phong phú hơn như hoa văn hình người, máy bay, súng, xe tăng… Ngoài hoa văn, trên một số sản phẩm dệt còn được bàn tay của thợ dệt trang trí rất đẹp như tua rua ở hai bên mép quầy, tua rua đeo lục lạc ở mép ngang của khố.

          Trước đây người Mnông ở Bình Phước thường chọn màu đen, hoặc màu chàm làm nền cho trang phục. Nhưng ngày nay màu nền của trang phục nói chung, các sản phẩm thổ cẩm khác nói riêng đã phong phú hơn như màu vàng, màu cam, xanh lục, màu đỏ, màu tím…

          Sản phẩm dệt thổ cẩm của người Mnông chủ yếu là để tự cung tự cấp, phục vụ nhu cầu sử dụng của gia đình, cộng đồng, hoặc dùng để trao đổi các loại vật dụng khác. Sản phẩm dệt trong đời sống của người M’nông ở Bình Phước có giá trị, có ý nghĩa nhiều mặt. Sản phẩm dệt dùng để làm quà trong lễ hỏi, lễ cưới. Trong các việc hỷ khác như lễ đặt tên, lễ trưởng thành, lễ kết bạn,....

dệt%201.png 

Quầy của người Mnông. Ảnh Kim Thư

          Ngày nay nghề dệt truyền thống của người Mnông Bình Phước cũng đã có nhiều biến đổi. Trong đó, cụ thể nhất là việc sử dụng nguyên liệu dệt. Hiện nay để làm sản phẩm dệt, nghệ nhân chỉ cần ra chợ mua sợi công nghiệp với đủ các sắc màu để dệt tấm đan tùy thích. Việc này có thể sẽ tạo thuận lợi cho người dệt nhưng về yếu tố truyền thống, các kỹ năng, công đoạn truyền thống như: Trồng bông, quay sợi, nhuộm không còn duy trì. Mặt khác ngày nay nhiều y phục công nghiệp tiện ích, giá rẻ rất nhiều. Sản phẩm dệt truyền thống ít được đón nhận, không có đầu ra chính vì vậy đã phần nào bị mai một. Do đó, nghề dệt vẫn được lưu truyền tuy nhiên không phải thiếu nữ nào đến tuổi trưởng thành cũng biết dệt. Luật bất thành văn qui định những phụ nữ biết dệt vải mới lấy được chồng hiện nay không còn tồn tại. Những người còn duy trì được nghề dệt hiện nay chủ yếu là những người lớn tuổi, người không có điều kiện lao động nặng nhọc nên họ thực hiện nghề dệt để tạo ra các sản phẩm phục vụ nhu cầu của bản thân và gia đình. Khảo sát của tác giả, hiện nay tại các địa điểm như: xã Đăk Nhau, xã Đồng Nai, xã Thọ Sơn, Phú Sơn huyện Bù Đăng, xã Bù Gia Mập huyện Bù Gia Mập là những nơi còn nhiều nghệ nhân duy trì nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Họ dệt có thể vì niềm đam mê nghề truyền thống, vì yêu thích sử dụng các sản phẩm của cộng đồng, và có thể không kể đến là ý thức bảo tồn di sản văn hóa của cộng đồng trước nguy cơ mai một./.

dệt%202.png Nghệ nhân Thị Roih (xã Đak Nhau – Bù Đăng) đang dệt khăn.

     Ảnh: Điểu Duyên, chụp ngày 18/9/2020.                                              

                                                                    Thái Bình

Lượt xem: 881

  • File đính kèm:

Bookmark and Share

Bình luận

chỉ mục.jpg

       Bảo tàng tỉnh Bình Phước

Đường Hồ Xuân Hương, phường Tân Phú ,
thành phố Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước

Email: baotangbinhphuoc@gmail.com
Điện thoại: 0271 6502 333 - 0271 3870 690

Giờ mở cửa
từ 8h-17h từ thứ Hai đến Chủ nhật
(Cả ngày Lễ và Tết)

>>> Đường tới Bảo tàng

TÌM-HIỂU-90-NĂM-LỊCH-SỬ-ĐẢNG-1.gif

HCM1.gif

Hệ thống mail công vụ 01.gif

covid-19.gif

LIÊN KẾT WEBSITE

Liên kết website ngành

Liên kết website trong tỉnh

Các Tạp chí văn hóa

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Đang online: 26

Hôm nay: 34

Lượt truy cập: 402.732