banner_nomal-01.gif

Search

Nghệ thuật trình diễn Then Chầu của người Tày ở Bình Phước

Hiện nay, trong 41 thành phần dân tộc, người Tày là nhóm cư dân đông thứ 3 với 25.777 người, họ cư trú ở hầu hết các huyện thị. Mặc dù mới di cư đến Bình Phước không lâu nhưng người Tày đã gìn giữ nhiều nét văn hóa truyền thống có giá trị. Nói cách khác, bản sắc văn hóa của dân tộc Tày đã được bảo tồn và phát huy trong cuộc sống, tất cả được truyền tải qua những lời ca, điệu múa, trong đó có múa Then Chầu. Những giá trị và bản sắc văn hóa tiếp tục được hội tụ và tỏa sáng ở tỉnh Bình Phước có sự góp mặt rất quan trọng của dân tộc Tày.

Trần Hà 04 - 01.PNG

Trình diễn Múa Then Chầu tại Liên hoan văn hóa, thể thao
các dân tộc thiểu số tỉnh Bình Phước lần thứ V năm 2017

Múa Then Chầu là loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian của người Tày. Điệu múa này thường diễn ra vào các dịp lễ hội mùa xuân, Tết, lễ cầu an, lễ cấp sắc... Múa Then Chầu có ý nghĩa cầu phúc, cầu lộc, cầu bình an, sức khoẻ cho gia đình, cầu mùa màng tốt tươi. Trải qua thời gian điệu múa này vẫn được những người Tày sống xa quê hương nhưng luôn nhớ về nguồn cội, lưu giữ những điệu múa cổ để truyền dạy cho con cháu đời sau. Với mong muốn thế hệ trẻ tiếp tục bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc mình trên quê hương thứ hai Bình Phước.

Múa Then Chầu có 3 hình thức là: múa tập thể, múa đôi, múa đơn. Đạo cụ chính gồm: chiếc quạt, cây đàn tính và chùm sóc nhạc. Trong màn múa Then Chầu các động tác được biểu diễn, bắt nhịp theo nhạc tấu của đàn tính, tạo nên sự nhịp nhàng khi kết hợp cùng với cặp sóc nhạc trên đôi tay của các nghệ nhân, còn phần nhạc đệm và hát những khúc hát là do một người hoặc một nhóm người làm thầy cúng đảm nhiệm. Ca từ trong các bài Then Chầu mộc mạc, giản dị nói lên tâm tư tình cảm của con người với tổ tiên và trời đất. Để thể hiện tính trang trọng và thiêng liêng, trong quá trình trình diễn những nghệ nhân mặc bộ trang phục truyền thống gồm khăn vấn (khăn mỏ quạ), quần dài, áo năm thân trang trí hoa văn nhẹ nhàng ở phần gấu và tay áo. Ngoài ra, để tạo nên sự duyên dáng và nữ tính họ đeo dây thắt lưng, vòng cổ và vòng tay bằng bạc. Bộ trang phục và trang sức này thường được dùng trong các dịp lễ, tết, cưới hỏi, rước dâu.

Trong tiếng nói của người Tày, “Then” - nghĩa là thầy cúng là người đại diện cầu nối giữa cõi âm và cõi dương. Vì vậy, ý tưởng của bài múa Then Chầu được lấy từ những bài cúng của thầy cúng, sắp xếp theo logic giống như trong đời sống có đầu có cuối, sự di chuyển luôn được phối hợp nhịp nhàng, chia thành hai nhóm bắt nhịp cùng nhau, rồi lại xoay vòng tròn đến xếp thành hàng thẳng kết hợp cùng đôi tay múa nhịp nhàng vang lên âm thanh của chùm sóc nhạc, uyển chuyển, thiêng liêng, dứt khoát giúp cho bài múa có hồn của dân tộc, dâng hết đời sống của mình tạ ơn lên tổ tiên, trời đất. Múa Then Chầu là sự kết hợp tinh tế giữa trình tự nội dung của cuộc diễn xướng và mục đích, ý nghĩa của nghi lễ. Khi xưa chỉ có điệu Then Chầu cổ để cầu an, cầu phúc. Mỗi khi gia đình có người già hay trẻ nhỏ bị ốm đau thì mời Then về cúng cầu cho họ được bình an và khỏe mạnh. Còn hiện nay Then Chầu có xu hướng mở rộng hơn đi giao lưu, hoạt động văn hóa, văn nghệ rất đa dạng từ những lời ca, điệu múa ca ngợi quê hương, Đảng, Bác Hồ...

Điệu múa Then Chầu ở Bình Phước do người Tày lưu truyền có quá trình của nó. Theo chị Triệu Thị Kim Oanh thành viên trong đội Then tại ấp Đồng Trắc, xã Tân Hòa, huyện Đồng Phú, tỉnh Bình Phước cho biết dù đã cùng gia đình rời xa quê hương để đi làm kinh tế ở mảnh đất Bình phước đã 30 năm nhưng chị cùng các chị em trong ấp tích cực chủ động trở về quê hương để học hỏi điệu múa Then Chầu từ những người già. Còn nhớ những ngày đầu chưa có điện, đêm đêm nghe tiếng trùng kêu, trong thôn ấp lại tụ về nhà chị bên bếp lửa hồng cùng ca hát, múa then làm vơi đi nỗi mệt nhọc sau ngày làm việc trên nương rẫy và nỗi nhớ quê hương. Về sau cuộc sống có phần khấm khá hơn các chị đã mạnh dạn thành lập đội văn nghệ hát múa Then vào năm 2009, để giao lưu giữa các xóm ấp mỗi dịp tết, lễ hội, cưới hỏi... Cho đến nay, số lượng thành viên trong đội văn nghệ có 15 người tham gia. Càng phấn khởi hơn khi những điệu Then được các cấp chính quyền quan tâm, tạo điều kiện đi giao lưu và tham gia trình diễn tại nhiều nơi. Gần đây nhất đội Then của chị đã tham gia biểu diễn tại Liên hoan văn hóa, thể thao các dân tộc tỉnh Bình Phước lần thứ V năm 2017. Đây chính là thành quả của cả một quá trình rèn luyện, lưu giữ những nét văn hóa riêng của dân tộc mình. Chị nói “ được tham gia liên hoan tôi như muốn quên đi mệt nhọc để vươn lên trong cuộc sống và sẽ tích cực lan tỏa trong cộng đồng để truyền dạy cho thế hệ trẻ tiếp tục lưu giữ và phát huy truyền thống của dân tộc mình”. Theo khảo sát, không chỉ ở Đồng Phú mới duy trì đội văn nghệ truyền thống của người Tày mà ở các huyện khác cũng đã duy trì hình thức sinh hoạt truyền thống này. Chẳng hạn: Huyện Bù Đăng có nhóm ở xã Bom Bo, Thống Nhất, huyện Lộc Ninh có nhóm ở xã Lộc Thiện, ở Bù Đốp có nhóm ở xã Tân Tiến, ngoài ra ở Hớn Quản, Chơn Thành, Bù Gia Mập... cũng đã bắt đầu hình thành các nhóm tương tự.

Trần Hà 04 - 02.PNG

Hát Then của người Tày tại Liên hoan văn hóa, thể thao
các dân tộc thiểu số tỉnh Bình Phước lần thứ V năm 2017

Nhìn chung những lời ca, điệu múa trong nghệ thuật trình diễn Then Chầu là những tinh hoa thuần túy của văn hóa Tày. Hiện tại và tương lai rất mong thế hệ trẻ tiếp tục được truyền dạy, học hỏi và phát huy hơn nữa trong cộng đồng nhằm bảo tồn và lưu giữ được bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Việc truy trì lưu truyền và phát triển múa Then Chầu ở Bình Phước chứa đựng nhiều ý nghĩa, góp phần làm đa dạng các loại hình văn hóa phi vật thể trên quê hương Bình Phước./.

Tác giả: Trần Hà

Lượt xem: 2041

  • File đính kèm:

Bookmark and Share

Bình luận

chỉ mục.jpg

       Bảo tàng tỉnh Bình Phước

Đường Hồ Xuân Hương, phường Tân Phú ,
thành phố Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước

Email: baotangbinhphuoc@gmail.com
Điện thoại: 0271 6502 333 - 0271 3870 690

Giờ mở cửa
từ 8h-17h từ thứ Hai đến Chủ nhật
(Cả ngày Lễ và Tết)

>>> Đường tới Bảo tàng

TÌM-HIỂU-90-NĂM-LỊCH-SỬ-ĐẢNG-1.gif

HCM1.gif

Hệ thống mail công vụ 01.gif

v-office.gif

LIÊN KẾT WEBSITE

Liên kết website ngành

Liên kết website trong tỉnh

Các Tạp chí văn hóa

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Đang online: 20

Hôm nay: 223

Lượt truy cập: 299.950