banner_nomal-01.gif

Search

TÁC ĐỘNG CỦA CÔNG CUỘC KHAI HOANG LẬP ĐỒN ĐIỀN CAO SU CỦA TƯ BẢN PHÁP Ở BÌNH PHƯỚC THỜI PHÁP THUỘC

Công cuộc khai hoang lập đồn điền và khai thác cao su của các nhà tư bản Pháp ở Bình Phước giai đoạn đầu thế kỷ XX đã có những tác động lớn đến nhiều mặt kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương. Trong đó có cả mặt tích cực và cũng không ít những hạn chế.

2018.01.20 11h32 TÁC ĐỘNG CỦA CÔNG CUỘC KHAI HOANG LẬP.....Ở BP THỜI PHÁP THUỘC.PNG
Đồn điền cao su Lộc Ninh và đường sắt được xây dựng trong rừng để
chở mủ cao su từ cây trồng về thẳng nhà máy. Ảnh: nguồn Bảo Tàng tỉnh Bình Phước

Về mặt tích cực, tác động trước hết là làm thay đổi cơ cấu dân số, thành phần cư dân và mối quan hệ cộng đồng. Lúc đầu, khi mới lập đồn điền, diện tích còn ít thì các chủ đồn điền sử dụng nguồn lao động tại chỗ là đồng bào các dân tộc đã sinh sống lâu đời ở vùng đất này như Xtiêng, Mnông, Châu ro,....Khi diện tích đồn điền phát triển mạnh, các loại hình sản xuất khác có liên quan ra đời như: Khai thác mủ, chế biến mủ, vận tải sản phẩm khai thác và chế biến từ mủ cao su phát triển,... họ phải cần một lực lượng lao động lớn để làm việc cho đồn điền. Nguồn nhân lực tại chỗ lúc này chắc chắn không thể đáp ứng đủ cho nhu cầu lao động của đồn điền. Do đó, các chủ đồn điền tìm mọi cách để tuyển mộ nhân lực từ các địa phương khác trong cả nước, chủ yếu là nông dân nghèo ở các tỉnh miền Bắc, miền Trung.

- Sự tăng nhanh của cư dân là người Kinh từ các nơi khác đến đây đã làm thay đổi lớn về cơ cấu thành phần cư dân của địa phương. Dân số của vùng đất này tăng nhanh một cách cơ học. Theo thời gian, người Việt (Kinh) từ các tỉnh phía Bắc, miền Trung vào đây ngày càng đông. Sự phát triển dân số cũng đã làm phát sinh những mối quan hệ mới giữa các cộng đồng cư dân trên địa bàn. Mặc dù có những xung đột bước đầu giữa cư dân bản địa và cư dân mới do sự khác nhau về văn hóa và cả từ chính sách thù địch của chính quyền cai trị và chủ đồn điền. Tuy nhiên, qua quá trình cư trú, các cộng đồng đã hiểu nhau hơn, mối quan hệ đã có nhiều thay đổi theo hướng tích cực. Họ đoàn kết gắn bó với nhau để chống lại các chính sách cai trị và bóc lột của chủ đồn điền, chính quyền cai trị. Điều này được thể hiện khá rõ qua thành phần lực lượng tham gia các cuộc đấu tranh. Chẳng hạn cuộc đấu tranh của đồng bào Xtiêng năm 1930 ở Bù Đốp, cuộc đấu tranh của anh em nhà Điểu Mốt, Điểu Môn ở Phú Riềng năm 1933. Đặc biệt là trong tổng khởi nghĩa giành chính quyền năm 1945. Ở Lộc Ninh, cuộc khởi nghĩa do đồng chí Lê Đức Anh lãnh đạo, thành phần tham gia có nhiều người là đồng bào dân tộc thiểu số; ở Thủ Dầu Một, thành phần tham gia giành chính quyền cũng có lực lượng là đồng bào dân tộc thiểu số từ Lộc Ninh, Hớn Quản kéo về.

- Tác động thứ hai là hình thành nhiều khu dân cư với các hình thức cư trú mới. Khi thực dân Pháp chưa đến vùng đất này, đặc điểm cư trú của người Việt (Kinh) là quần tụ trong các làng, người Xtiêng là trong các Wăng hay Poh, người Khmer là các Srok (Sóc). Người Kinh lúc này chưa nhiều và cư trú rải rác Khi người Kinh đến làm công nhân cao su, nhiều khu dân cư mới được chủ đồn điền xây dựng tập trung để công nhân ở và làm việc. Chủ đồn điền gọi tên các khu dân cư này theo số bằng tiếng Pháp, người Việt quen gọi theo “Làng”. Theo số liệu khảo sát, thống kê của người viết, ở Bình Phước giai đoạn từ năm 1908 đến 1954 có khoảng gần 40 khu dân cư tương tự đã được hình thành và tồn tại trên địa bàn. Các “khu dân cư” này có cấu trúc tương đối hoàn chỉnh. Ngoài nhà ở của phu cao su, trong khu vực cư trú này còn có trạm y tế, giếng nước công cộng, nhà trẻ, đường giao thông,...Sự hình thành các khu dân cư này một mặt nào đó đã làm thay đổi về mặt xã hội ở Bình Phước. Hiện nay trên địa bàn tỉnh còn nhiều chứng tích là những ngôi nhà, những khu dân cư do các chủ đồn điền xây dựng với thời gian trên 100 năm, nhiều nhất là ở vùng Lộc Ninh, Bình Long.

- Sự phát triển hệ thống giao thông: Giao thông là vấn đề hết sức quan trọng trong việc quản lý xã hội, phát triển kinh tế của thuộc địa. Do đó vấn đề giao thông rất được chính quyền thuộc địa quan tâm và phát triển. Năm 1918, hai đường giao thông là quốc lộ 13 và quốc lộ 14 đã được nhà cầm quyền đưa vào hạng mục là đường quốc gia([1]). Quốc lộ 13 bắt đầu từ trung tâm Sài Gòn, đi qua quận Hớn Quản (thuộc các huyện phía tây Chơn Thành, Hớn Quản, thị xã Bình Long, Lộc Ninh ngày nay), đi qua Campuchia và sang đến Lào với tổng chiều dài 504km. Đường 14 bắt đầu từ xã Lộc Tấn huyện Lộc Ninh ngày nay, đi qua các tỉnh Tây nguyên và điểm đến cuối cùng là cảng Tiên Sa – Đà Nẵng với tổng chiều dài là 603km. Hai con đường huyết mạch này đi qua các trung tâm đồn điền cao su của tư bản Pháp ở Bình Phước và Đông Dương, kết nối các vùng kinh tế do chính quyền thực dân xây dựng.

Để thuận lợi hơn cho việc vận chuyển các sản phẩm cao su khai thác được ở vùng Hớn Quản, năm 1929, tư bản Pháp đã cho xây dựng tuyến đường sắt từ Dĩ An lên Lộc Ninh([2]). Tuyến đường sắt này có những đóng góp lớn cho sự phát triển của các địa phương nơi nó đi qua. Không chỉ có chức năng vận chuyển hàng hóa, tuyến đường sắt Dĩ An Lộc Ninh còn làm tốt chức năng vận chuyển hành khách, đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân trong vùng. Đến những năm đầu thập kỷ 60, một phần do điều kiện chiến tranh, một phần do các loại hình vận tải bằng xe ô tô phát triển, dẫn đến sự canh tranh lớn giữa các nhà đầu tư khai thác vận tải, tuyến đường sắt phải dừng hoạt động. Hiện nay, dấu tích còn lại của tuyến đường sắt này là nhiều chiếc cầu trên dọc tuyến mà nó từng đi qua như ở Chơn Thành, Hớn Quản, Lộc Ninh,....

- Tác động làm thay đổi cơ cấu kinh tế: Trước đây, khi tư bản Pháp chưa đặt chân đến vùng đất Bình Phước, nền kinh tế chính của các cộng đồng cư dân nơi đây là sản xuất nương rẫy với hình thức canh tác khá lạc hậu, năng suất thấp. Hoạt động khai hoang lập đồn điền của các nhà tư bản Pháp ở Bình Phước đã góp phần làm cho bộ mặt nền kinh tế địa phương có những thay đổi đáng kể. Xuất hiện kinh tế nông nghiệp với mô hình sản xuất tập trung, có sự chuyên môn hóa cao. Đi cùng với sự ra đời của hoạt động sản xuất nông nghiệp mới các hoạt động sản xuất công nghiệp cũng đã hình thành, chủ yếu là công nghiệp sản xuất sản phẩm khai thác được từ sản xuất nông nghiệp tư bản. Tiêu biểu như: công nghiệp sản xuất mía đường, công nghiệp sản xuất cao su, công nghiệp chế biến, gỗ, sơn,....

Bên cạnh những mặt tích cực, công cuộc khai hoang lập đồn điền của Pháp ở Bình Phước có nhiều hạn chế.

- Hạn chế trước hết là gây mất đoàn kết, chia rẽ sâu sắc giữa các thành phần dân cư sinh sống trên địa bàn. Điều này đã gây ra nhiều xung đột ban đầu giữa các tộc người, đặc biệt là giữa người Kinh với đồng bào các dân tộc khác. Vì vậy, nhiều lần đã diễn ra việc đồng bào bắt phu cao su người Kinh và giao nộp lại cho chủ đồn điền khi họ trốn khỏi đồn điền. Tuy nhiên, xung đột này chỉ diễn ra ở giai đoạn đầu khi đồn điền mới hình thành. Về sau, khi có các tổ chức cách mạng tuyên truyền vận động, nói cho người dân biết rõ bản chất thâm độc của chính sách mà kẻ thù đang thực hiện, đồng bào các dân tộc đã nhận ra. Do đó, mối quan hệ giữa các cộng đồng dân tộc đã có nhiều thay đổi đáng kể. Họ không chỉ không nghe theo, làm theo những chính sách tàn bạo do chủ đồn điền gây ra mà còn tổ chức các cuộc đấu tranh chống lại kẻ thù xâm lược. Tiêu biểu có các cuộc đấu tranh của ông R’đing, của anh em Điểu Môn, Điểu Mốt ở Phú Riềng (chém chết quận trưởng Morre).        

- Hạn chế tiếp theo là chế độ khai thác bóc lột của các nhà tư bản Pháp đã góp phần làm phân hóa, bần cùng hóa các tầng lớp xã hội. Ở miền bắc và miền trung, để có nguồn lao động làm việc cho đồn điền, tư bản Pháp đã bần cùng hóa hàng triệu nông dân, làm cho họ không có đất để canh tác, buộc phải đi làm công nhân ở các đồn điền cao su. Tại đồn điền, chúng bày ra nhiều mưu kế, nhiều tệ nạn xã hội như: Rượu chè, cờ bạc, hút chích để người công nhân tham gia, lâm vào cảnh nợ nần, nghiên ngập. Cuối cùng, khi không còn tiền, không có cách nào khác họ đành phải ở lại làm thuê, bán thân cho chủ đồn điền.

- Một hạn chế khác không thể không kể đến là chính sách khai thác bóc lột của tư bản Pháp ở các đồn điền cao su. Điều này đươc thể hiện qua việc trả lương rẻ mạt, người lao động làm việc với thời gian dài, lương thực thực phẩm kém chất lượng, các chế độ nghỉ ngơi ít (hầu như không có). Chế độ quản lý, cai trị hà khắc dẫn đến việc gây ra sự căm phẫn cho người làm công nhân tại các đồn điền cao su.

Những hạn chế của chính sách khai hoang lập đồn điền cao su của tư bản Pháp ở Bình Phước đã dẫn đến những cuộc đấu tranh trong công nhân cao su chống lại chủ đồn điền. Từ đó, tạo tiền đề cho sự phát triển của phong trào cách mạng ở vùng đất cao su, góp phần vào sự lớn mạnh của phong trào đấu tranh cách mạng trong công nhân cao su nửa đầu thế kỉ XX.

Có thể nói, những tác động của chính quá trình khai hoang lập đồn điền cao su ở Bình Phước có những tác động về nhiệu mặt. Có cả mặt tích cực nhưng cũng có nhiều hạn chế./.


[1] Dương Kinh Quốc, Việt Nam những sự kiện lịch sử từ 1918-1954.

[2] Tài liệu lưu trữ tại Trung tâm lưu trữ quốc gia II

Lượt xem: 1812

  • File đính kèm:

Bookmark and Share

Bình luận

chỉ mục.jpg

       Bảo tàng tỉnh Bình Phước

Đường Hồ Xuân Hương, phường Tân Phú ,
thành phố Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước

Email: baotangbinhphuoc@gmail.com
Điện thoại: 0271 6502 333 - 0271 3870 690

Giờ mở cửa
từ 8h-17h từ thứ Hai đến Chủ nhật
(Cả ngày Lễ và Tết)

>>> Đường tới Bảo tàng

TÌM-HIỂU-90-NĂM-LỊCH-SỬ-ĐẢNG-1.gif

HCM1.gif

Hệ thống mail công vụ 01.gif

covid-19.gif

LIÊN KẾT WEBSITE

Liên kết website ngành

Liên kết website trong tỉnh

Các Tạp chí văn hóa

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Đang online: 23

Hôm nay: 114

Lượt truy cập: 454.923