banner_nomal-01.gif

Search

TÌM HIỂU TRÒ CHƠI DÂN GIAN TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI KHMER BÌNH PHƯỚC

Trò chơi dân gian là một trong những di sản văn hóa tiêu biểu của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Người Khmer Bình Phước cũng có nhiều loại hình trò chơi dân gian đặc sắc, mang đậm đặc trưng văn hóa, đó là sự kết thành từ quá trình lao động và sinh hoạt, trong đó tích tụ cả trí tuệ và niềm vui sống của bao thế hệ.

Trong các dịp lễ hội (tết Chol Chnam Thmay, lễ hội Phá Bàu, lễ Sen Đolta…), các buổi sinh hoạt cộng đồng, sinh hoạt thường ngày đều có sự hiện diện của trò chơi như:

1. Trò chơi Lbeng Arat Sva (trò chơi khỉ nhập): thường được tổ chức vào những đêm trăng sáng. Đây là một trò chơi khá độc đáo được trẻ em yêu thích và rất phổ biến. Trước khi chơi, bọn trẻ gom lại và xác định xem ai sẽ là người phải làm khỉ. Khỉ bị bịt mắt và ngồi giữa sân, bọn trẻ đi quanh ba vòng vỗ tay và nói những câu chọc tức. Khi đám trẻ đi đủ ba vòng và không nói nữa, người làm khỉ lộn đầu ba lần rồi nhảy lên đuổi bắt bọn trẻ. Người nào tránh không kịp sẽ bị khỉ bắt và bị cắn (giả vờ). Bọn trẻ không được đánh khỉ mà chỉ xúm lại cố kéo người bị khỉ cắn ra. Nếu người đó không thoát ra được sẽ thay thế trở thành khỉ, trò chơi cứ thế tiếp tục cho đến khi lũ trẻ chán thì thôi. Khi nghỉ chơi, một đứa trẻ phải đi hái lá môn múc nước về tạt vào khỉ cho nó trở lại kiếp người vì nó đã bị "khỉ nhập" rồi. Sau khi chơi xong hầu như đứa trẻ nào cũng thấm mệt nhưng tinh thần vui vẻ, khi đó cũng vừa tới thời gian về nhà đi ngủ. Trò chơi khỉ nhập mang tính tập thể, đồng đội, giúp rèn luyện thể lực, thao tác nhanh nhẹn, khả năng phán đoán tốt.

2. Trò chơi Steng Chap Cnô (trò chơi đại bàng bắt chuột): Trò chơi này rất được trẻ em ưa thích và thường được tổ chức ở sân trường, sân chùa hay bất kì nơi nào. Trước khi chơi, bọn trẻ sẽ cử ra một người làm đại bàng lớn, một người làm cha hoặc mẹ chuột và một số đứa trẻ khác làm chuột con. Chuột cha đứng ở trước, đàn con đứng theo hàng ôm lấy bụng nhau ở sau để cha cố giữ đàn con của mình làm sao để không bị mất đứa con nào. Đại bàng lớn bay ở trên cao xuống (giả vờ), vừa bay vừa tìm mồi và kêu “chuc chuc kliu”. Đàn chuột phát hiện có đại bàng đi săn mồi cũng sẽ kêu lên “chuc chuc kliu” để báo hiệu sẵn sàng chống trả. Đại bàng tìm cách bắt chuột con bằng cách kéo người ra khỏi hàng. Đàn chuột sẽ cố gắng để không ai phải bị rời tay ôm ra nếu không sẽ trở thành con mồi của đại bàng và phải chịu hình phạt. Cho đến khi đàn chuột con hết thì chuột cha cũng phải trở thành mồi. Lúc này đại bàng có quyền đề ra hình phạt cho cả đàn chuột. Những hình phạt thường vui nhộn, hài hước để tạo không khí vui vẻ cho người chơi và người xem.

Một trò chơi tương tự là trò chơi Luoocsh Dóc Côn Chrúc (trò chơi lấy con heo): Trước khi chơi, bọn trẻ sẽ cử ra một người làm heo mẹ và một số đứa trẻ khác làm heo con, những đứa còn lại là những người đi bắt heo. Heo mẹ cố giữ đàn con của mình trong ổ làm sao để không bị mất đứa con nào, lần lượt một người sẽ vào lấy heo con, nếu lấy được heo con thì người đó sẽ trở thành heo mẹ để vào giữ những heo con còn lại, heo con bị lấy đi và mẹ heo lúc đầu lại trở thành người đi bắt heo. Trò chơi cứ thế diễn ra cho đến khi hết heo con và lại bắt đầu trở lại vòng chơi như lúc đầu.

3. Trò chơi Đơ Chhơ Chrót (đi cà kheo): thường được tổ chức trong các dịp lễ hội của người Khmer Bình Phước. Để thực hiện được trò chơi này yêu cầu phải có một khoảng đất trống tương đối bằng phẳng, người chơi càng đông thì cuộc chơi càng gay go thử thách và tất nhiên tính hấp dẫn càng cao. Dụng cụ của trò chơi gồm hai cây tre già, chắc, dài trên 2m, chỗ cao đặt bàn chân trên dưới 1m. Do chịu lực đẩy và trọng lượng của cơ thể nên để có một bộ cà kheo ưng ý phải lựa chọn thật kỹ lưỡng. Để đi được cà kheo đòi hỏi người sử dụng phải có một sự khéo léo nhất định, có bước đi chính xác, sức khỏe tốt kết hợp nhịp nhàng cả chân lẫn tay, nhất là cây tre càng cao thì độ khó và sự khéo léo càng nhiều nên tùy theo độ cao của cà kheo để phân công người đi. Những người chơi đứng tại điểm xuất phát, khi trò chơi bắt đầu thì cà kheo được di chuyển tài tình từng bước cho đến vạch đích. Những người đi đã thuần thục thường có bước đi nhanh và vững chãi, ngược lại, những người mới tập đi chậm và không giữ được thăng bằng nên hay té ngã. Cuộc thi thường tạo được tiếng cười sảng khoái cho những người theo dõi vì những bước đi hỏng của người thi. Sau khi chọn được người thắng cuộc họ sẽ cùng cổ động viên sang các sóc khác để thi tiếp. Chính vì vậy trò chơi cà kheo rèn luyện sức khỏe, rèn luyện sự khéo léo, kiên trì và những lần tổ chức thi đấu đã tạo được không khí vui vẻ trong sóc, tăng cường sự giao lưu đoàn kết giữa các sóc với nhau.

4. Trò chơi Vay Thmatt (trò chơi bịt mắt đập niêu): diễn ra trong các dịp lễ hội và thường được tổ chức tại các sân chơi chung của sóc. Luật chơi khá đơn giản, những chiếc niêu được treo lên, trong đó có các phần thưởng như bánh kẹo, nhiệm vụ của người chơi là phải đập vỡ nó với một chiếc gậy. Người chơi phải bịt mắt, đứng cách xa vài mét trước khi lại gần để đập vỡ niêu, đây cũng là cái khó của người chơi khi không xác định được vị trí chính xác của niêu. Tuy được sự hướng dẫn và cổ vũ nhiệt tình của khán giả xung quanh nhưng không phải ai cũng hoàn thành được trò chơi. Trò chơi đập niêu đòi hỏi người chơi phải kiên trì và cả tính trung thực, tuy vậy, đối với mọi người và cả người chơi thì đập trúng niêu hay không không quan trọng vì đây là một trò chơi mang tính giải trí nên chủ yếu là sự vui vẻ mà trò chơi mang lại.

5. Trò chơi Bos Chhun (trò chơi ném khăn): thường được tổ chức trong các dịp lễ hội, nhất là tết Chol Chnam Thmay, khi mà nam nữ thanh niên có dịp gặp nhau. Trò chơi gồm hai đội nam nữ đứng đối diện nhau cách khoảng 5m, không hạn chế số lượng mà càng đông càng vui và thêm hấp dẫn. Trước khi ném khăn, bên nam sẽ hát: “Anh ném chchun sang, tìm kiếm duyên lành, ai là duyên anh, hãy bắt được xem”, sau đó ném khăn sang bên nữ và hô “Chhun ơi! chhun ơi! Anh ném chhun đây”. Bên nữ bắt lấy khăn, vàcất lên lời ca: “Em bắt được rồi, hỡi bạn lứa đôi, xin chớ quên lời, đón lấy chchun em”. Chiếc khăn được ném sang bên nam trúng vào người nào thì người đó phải sang phía bên đội nữ. Hai bên nam nữ đi vòng tròn múa Lăm vông và hát những câu tiễn đưa để đón người sang. Trò chơi tiếp tục khi bên nữ bắt đầu ném khăn sang bên nam, bên nam bắt khăn ném phía bên nữ để bắt người. Trò chơi cứ như vậy tiếp diễn cho đến khi hai bên hết người thì thôi. Tùy theo số lượng người đông hay ít mà thời gian diễn ra trò chơi nhanh hay chậm và theo đó trò chơi có hấp dẫn hay không. Càng nhiều người chơi thì số lượng câu hát cất lên càng nhiều tạo nên sự đối đáp thú vị giữa hai bên. Những câu hát không quy định nội dung và thể loại nào và cũng không nhất thiết là về tình cảm nam nữ. Cho nên trò chơi Bos Chhun diễn ra thường xuyên có nghĩa kho tàng giá trị văn hóa dân gian được sử dụng góp phần lưu truyền rộng rãi nhằm bảo tồn và phát huy. Qua đây, những đôi trai gái có thể trao đổi tâm tình với nhau vì khi trò chơi diễn ra các đôi trai gái thường ném khăn vào người mà mình thầm thương trộm nhớ. Sau những buổi giao lưu như vậy mà họ yêu nhau và nhiều đôi lứa đã nên vợ nên chồng.

6. Trò chơi Lêng Vay Côn Khleng (trò chơi đánh Kol): Địa điểm diễn ra là trên bãi đất rộng, bằng phẳng, thường là sân chơi chung của sóc. Số lượng người chơi không giới hạn, mỗi đội có thể 5, 10 hay 15, nói chung càng đông thì cuộc chơi càng gay go, thử thách và cạnh tranh càng cao. Hai đội chơi đứng cách nhau một khoảng bằng nửa sân bóng đá, ở giữa vẽ một vạch, có một lỗ chính giữa vạch đó. Dụng cụ của trò chơi gồm một khúc Kol dài khoảng 5 - 8cm, nhỏ bằng ngón tay cái và một chiếc gậy khoảng 1m. Một bên dùng gậy đánh Kol ngang tầm đối phương, bên kia chụp Kol, mang lại lỗ và đánh trả lại. Nếu không chụp được Kol thì người chụp hụt sẽ phải nhặt Kol chạy nhanh đến bỏ vào lỗ. Khi đó phía đối phương sẽ ùa ra ngăn cản không cho Kol vào lỗ và cướp Kol. Người cầm Kol cố làm sao cho Kol không về tay đối phương, đồng đội sẽ đến hỗ trợ để đưa Kol vào lỗ. Nếu đưa được Kol vào lỗ sẽ thắng, ngược lại bên đối phương cướp được Kol sẽ thắng. Tùy theo giao kèo lúc đầu mà bên thua phải chịu hình phạt như hít đất, phải cõng bên thắng hay phải làm một trò gây cười nào đó. Có thể nói Lêng Vay Côn Khleng là một trò chơi độc đáo của người Khmer Bình Phước. Trò chơi này đòi hỏi tính tập thể, đồng đội, phát huy tinh thần đoàn kết. Nó giúp người chơi rèn luyện sức khỏe, thao tác nhanh nhẹn, linh hoạt, khả năng phán đoán nên được ưa thích ở lứa tuổi thanh niên và thường được diễn ra trong các dịp lễ hội khi mà tập trung được đông đảo số lượng người tham gia.

7. Trò chơi Tok Sây (đá cầu): Cũng như ở hầu hết khắp đất nước Việt Nam, trò chơi đá cầu được phổ biến trong cộng đồng người Khmer Bình Phước. Đặc biệt lứa tuổi thanh thiếu niên rất yêu thích vì luật chơi không cầu kì, có thể diễn ra bất kì lúc nào và ở đâu, nhất là tại sân trường trong những giờ ra chơi. Trước đây, cầu được làm thủ công bằng những chiếc lông vịt hoặc những chiếc lá chuối khô cuộn tròn lại. Số lượng người chơi có thể là 2, 4 hay nhiều hơn nữa. Những người chơi đứng đối diện nhau, theo góc hay vòng tròn, bên nào đá không đỡ được và làm rơi cầu thì phải chịu hình phạt. Hoặc hai người thách đố nhau khấc cầu đến một con số, người nào đá được đến số lượng đó trước thì thắng. Ngoài ra còn có loại cầu làm bằng mây đan tròn (Sây Kem Pôn), loại cầu này khó đá nên thường ít được dùng. Trong trò chơi đá cầu có nhiều kĩ thuật được sử dụng như đá móc, đá bàn, đá ngoéo, đá tạt ngang..., người chơi khéo léo và thuần thục thì càng sử dụng được nhiều kĩ thuật. Cho nên trò chơi Tok Sây góp phần rèn luyện sức khỏe, kĩ năng kĩ xảo, tăng khả năng phản xạ, phán đoán chính xác, sự dẻo dai cho người chơi. Nhất là đối với các em nhỏ thì trò chơi còn giúp các em giải lao cho tinh thần thoải mái sau những giờ học căng thẳng.

8. Trò chơi Bòng Hơ Khlen (thả diều): Thả diều là trò chơi dựa trên sức nặng của gió cho nên để thực hiện được thì phải chọn địa điểm. Địa điểm lý tưởng để thả diều có khi là sân chung của sóc, có khi là bãi cỏ hoặc ngoài đồng ruộng, những nơi mà thường có đất bằng, rộng rãi, không vướng cây cối và phải có gió nhẹ. Diều của người Khmer Bình Phước thường là loại Khlen Phnông, trên đầu mang một cây sáo bằng tre, diều lớn hơn có thể mang bốn, năm cây sáo. Tùy theo độ lớn nhỏ của sáo và độ cao hay thấp của diều mà phát ra âm thanh to hay nhỏ, sáo lớn tiếng kêu trầm, vang, sáo nhỏ thanh cao réo rắt. Trong những buổi thả diều, âm thanh của những tiếng sáo hòa quyện vào nhau tạo nên bản hòa tấu vui nhộn, thanh bình. Diều Khlen Phnông trông đơn giản nhưng phải khéo tay mới làm được, chiều cong của diều phải thật cân đối, khung diều phải thật chắc chắn và nhẹ. Ngày trước chưa có loại dây dù, nylon nên dây neo thường là dây mây sợi nhỏ được đập dập, xoắn lại rồi nối thắt lại thành sợi dài. Ngoài loại diều sáo còn có loại diều đấu. Diều đấu có mỏ nhọn bằng tre vót sắc bén hoặc được dán các mảnh thủy tinh nhỏ. Người ta chia làm hai phe đấu, những chiếc diều này vờn vào nhau đâm rách hoặc quấn diều nhằm hạn chế sức công phá của đối phương, bảo vệ mình. Trẻ em thì thường làm những chiếc diều đơn giản. Chỉ cần những tờ giấy viết, buộc dây quai lại, thắt dây neo, dán đuôi là có chiếc diều bay cao. Thông thường, những cánh diều không khác diều của người Kinh là mấy, tuy nhiên, diều của người Khmer Bình Phước mộc mạc, thô sơ từ chất liệu cho đến màu sắc. Cánh diều do đó cũng tượng trưng cho tính cách tốt bụng, chân chất của con người nơi đây. Thả những cánh diều lên bầu trời tức là họ gởi gắm mong ước mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Dây neo diều hóa thành sợi dây nối hiện thực với ước mơ, nối trái đất bình yên với bầu trời rộng lớn. Vì vậy, trò chơi Bòng Hơ Khlen thú vị này luôn hấp dẫn mọi lứa tuổi người Khmer Bình Phước tham gia.

9. Trò chơi Qòng Hot Kon (thả đèn gió): được tổ chức vào dịp lễ Ok Om Bok - lễ cúng trăng tháng 10 âm lịch, vị thần cai quản thời tiết và mùa màng trong năm. Mọi người sẽ chuẩn bị làm chiếc đèn từ trước, nguyên liệu gồm tre, dây kẽm, giấy bản hoặc giấy gió có độ dai, bền. Đèn có hai hình dạng, vuông hoặc tròn, nhưng đèn tròn thường thông dụng hơn. Từ những thanh tre chuốt nhẵn người ta làm thành vòng tròn có đường kính 0,8 - 1m tạo thành miệng đèn. Từ miệng đèn, người ta uốn cong các thanh tre lại thành vòm, sau đó liên kết các nan tròn ấy thành khối trụ có chiều cao khoảng 2m, dán giấy bao trùm quanh vòm tre đó. Miệng đèn được gắn một "ổ nhện" bằng kẽm, trên đó người ta để tim bấc đèn bằng sợi vải tẩm với dầu phộng hoặc mỡ heo. Khi đốt, nhiều người cùng góp sức nâng đèn lên cao, giữ cho đèn thăng bằng rồi châm lửa vào bấc, nhiệt độ làm cho không khí trong đèn giãn nở, giấy phồng lên tạo lực đẩy, những người nâng đèn nương tay theo và buông tay khi lực đẩy đủ mạnh để đẩy đèn lên mà không bị chao nghiêng làm cháy giấy. Trong những đêm trăng như vậy, đèn bay thẳng lên cao trong tiếng reo hò, tiếng nhạc nổi lên và mọi người cùng nhảy múa mừng vui. Người Khmer Bình Phước quan niệm, khi đèn gió đốt lên mà thành công, bay cao, bay xa thì sẽ xua đi những tai ương, rủi ro, bất trắc để phum sóc, gia đình được yên bình. Những chiếc đèn gió lấp lánh trên bầu trời còn mang theo những niềm ước vọng cầu mong thần mặt trăng cho năm sau mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, người thân và gia đình bình an. Tuy nhiên, theo sự chỉ đạo của nhà nước, do tránh hỏa hoạn nên đèn gió hiện nay không được thả nữa.

Người Khmer Bình Phước còn có các trò chơi khác như: Lec Con Seng (Trò chơi dấu khăn), Tinh Prất (kéo co), Lêng Bótt Dép (thả dép), Luốch Puông Kéc (ăn cắp trứng quạ), Rum Phnéc Đênh Ốp Knia (bịt mắt đập nhau),...

Có thể thấy rằng các trò chơi dân gian của người Khmer Bình Phước phong phú đa dạng về thể loại, phù hợp với sở thích và lứa tuổi của nhiều đối tượng chơi. Người chơi tham gia rất nhiệt tình, không quan trọng thắng, thua mà chủ yếu vui là chính, giúp cho mọi người có những phút giây thư giãn đầy sảng khoái sau những ngày giờ lao động mệt nhọc, thể hiện tính cách chất phác, thật thà, lạc quan của con người nơi đây, về cuộc sống sinh hoạt, sản xuất và cả nền văn hóa tồn tại lâu đời./.

Tác giả: Lâm Thị Hồng

2018.01.17 14h47 TRÒ CHƠI DÂN GIAN 02.PNG

 

Trình diễn trò chơi Lec Con Seng (trò chơi dấu khăn) tại xã Lộc Khánh, huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước. (Nguồn: Bảo tàng tỉnh Bình Phước)

2018.01.17 14h47 TRÒ CHƠI DÂN GIAN 01.PNG

Các em đang chơi trò Luoocsh dóc côn chrúc (lấy con heo) tại Chùa Sóc Lớn, xã Lộc Khánh,
huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước. (Ảnh: Lâm Thị Hồng)

2018.01.17 14h47 TRÒ CHƠI DÂN GIAN 03.PNG

Trình diễn trò chơi Bos Chhun (trò chơi ném khăn) tại xã Lộc Khánh,
huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước. (Nguồn: Bảo tàng tỉnh Bình Phước)

Lượt xem: 1892

  • File đính kèm:

Bookmark and Share

Bình luận

chỉ mục.jpg

       Bảo tàng tỉnh Bình Phước

Đường Hồ Xuân Hương, phường Tân Phú ,
thành phố Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước

Email: baotangbinhphuoc@gmail.com
Điện thoại: 0271 6502 333 - 0271 3870 690

Giờ mở cửa
từ 8h-17h từ thứ Hai đến Chủ nhật
(Cả ngày Lễ và Tết)

>>> Đường tới Bảo tàng

TÌM-HIỂU-90-NĂM-LỊCH-SỬ-ĐẢNG-1.gif

HCM1.gif

Hệ thống mail công vụ 01.gif

covid-19.gif

LIÊN KẾT WEBSITE

Liên kết website ngành

Liên kết website trong tỉnh

Các Tạp chí văn hóa

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Đang online: 7

Hôm nay: 150

Lượt truy cập: 346.742