banner_nomal-01.gif

Search

Tìm hiểu về Nhạc cụ truyền thống của người Mnông ở Bình Phước

Dân tộc Mnông có nền văn hóa truyền thống lâu đời trên vùng đất Bình Phước, nhiều địa danh như núi Bà Rá, sông Đắk Huýt… đã đi vào truyền thuyết, truyện cổ tích của họ. Người Mnông Bình Phước ngày nay vẫn giữ được nhiều phong tục tập quán, lễ hội đặc sắc của cộng đồng mình. Là cư dân nông nghiệp lúa rẫy, các nghi lễ, lễ hội của người Mnông tuân theo hệ thống lễ hội nông nghiệp và lễ hội vòng đời người. Cùng với kho tàng văn học dân gian đồ sộ về truyện cổ, trường ca, ca dao, tục ngữ, lời nói có vần…trong quá trình sinh sống và phát triển, người Mnông đã sáng tạo ra hệ thống âm nhạc phong phú với nhiều loại nhạc cụ độc đáo mang âm hưởng của con người nơi đại ngàn.

Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật không thể thiếu được trong đời sống hằng ngày, trong các lễ hội, trong tang ma, trong lao động sản xuất… của cộng đồng người Mnông. Nhạc cụ dân tộc Mnông rất phong phú về kiểu loại và đa dạng về loại hình. Trong các loại nhạc cụ truyền thống thì người Mnông xem trọng nhất là Cồng và Chiêng, họ coi cồng chiêng là vật thiêng, có giá trị nhất trong mỗi gia đình dòng họ. Cồng và Chiêng là phương tiện để con người thông tin với thần linh, dễ sử dụng trong các lễ hội với cộng đồng. Với nghi lễ, lễ hội của người Mnông nó là phương tiện để sinh hoạt văn hóa thể hiện bản sắc văn hóa của người Mnông. Bên cạnh cồng chiêng, người Mnông còn có các nhạc cụ khác được chế tác từ các nguyên liệu tự nhiên sẵn có từ cây rừng và các vật liệu khác như: Khèn bầu, khèn sừng trâu, khèn môi, sáo…

Khèn bầu được chế tạo từ các nguyên liệu như quả bầu khô, ống nứa, sáp ong và vật dụng quan trọng nhất không thể không kể đến đấy là lẫy đồng đường gắn phía trong quả bầu. Khi biểu diễn, người nghệ nhân dùng miệng thổi ở phần đầu cuống quả bầu đã được tạo điểm thổi. Hơi từ miệng thổi ra, đi vào quả bầu qua các ống nứa ra ngoài, người thổi dùng tay lần lượt thao tác ở đầu các ống nứa để điều tiết hơi khi thổi ra tạo làn hơi và làn điệu, những âm thanh trầm bổng du dương. Nghệ nhân thường biểu diễn vào những dịp mừng lúa mới, lễ hội, cưới hỏi, bạn bè đến nhà thăm chơi, trai tráng trong sóc dùng khèn bầu để thể hiện tình cảm với bạn tình. Khèn bầu có thể độc tấu hoặc biểu diễn chung với trống cái, sáo, cồng... làm nên âm vang núi rừng đặc sắc quyến rũ lòng người.

Chu Thị Thủy 01.PNG

 

Nghệ nhân Điểu ChReo xã Đăk Nhau biểu diễn nhạc cụ khèn bầu. Ảnh: Đinh Nho Dương

Nhắc đến âm nhạc của người Mnông không thể không nhắc đến kèn sừng trâu. Với người Mnông, con trâu biểu hiện cho sự thịnh vượng và sức mạnh trong cộng đồng, vì thế trâu thường được sử dụng để cúng thần linh. Sừng trâu còn thể hiện cho sự giàu có của các gia đình, bởi vì bộ sừng trâu là chứng tích cho các lần tổ chức đâm trâu của gia đình. Kèn được làm từ các sừng trâu già, ống sừng lớn và dài, đầu nhọn của sừng được cắt bớt và khoan thủng một lỗ nhỏ, đầu gốc sừng cắt bằng. Phía đầu sừng khoảng cách bề ngang 4 ngón tay, gắn một lưỡi gà bằng tre. Để bảo vệ lưỡi gà, xung quanh đó người ta dùng các mảnh tre hoặc nứa bao quanh, tạo ra một gờ nổi khoảng 5-6 ly và dùng sáp ong cố định lại. Gờ nổi này làm cho kín hơi khi ngậm thổi. Chính vì giỏi thanh âm và tìm tòi sáng tạo, người Mnông đã làm nên kèn sừng trâu độc đáo mang âm hưởng của con người nơi đại ngàn với các âm điệu giống như của cồng và chiêng. Khèn sừng trâu được dùng để báo động khi có giặc giã, có chiến tranh hoặc dùng để đuổi voi dữ về phá bon làng. Khèn sừng trâu đã làm nên huyền thoại của người Mnông, thể hiện tinh thần và ý chí thượng võ của người Mnông.

Ngoài khèn bầu, khèn sừng trâu, cây sáo cũng là người bạn thân thiết gắn bó với đồng bào Mnông. Sáo của đồng bào Mnông là dạng sáo đơn, là loại nhạc cụ được dùng nhiều trong thể loại diễn xướng và tham gia hòa tấu cùng các nhạc cụ khác của người Mnông. Sáo được chế tạo từ ống sáo có hai đốt, hơi thổi luồn từ đốt trên qua một khe hở nhỏ dẫn đến lỗ thổi ở đầu đốt dưới, khe hở đó được tạo ra từ một rãnh nhỏ, phía trên dùng sáp ong đậy lại. Ống nứa làm sáo thường có lòng ống đút lọt ngón tay út, hoặc đút lọt đầu ngón tay trỏ. Âm thanh của nó rất độc đáo, trong trẻo, trầm bổng, réo rắt êm ái thấm sâu vào lòng người. Họ thường mang theo như một người bạn đi đường, bạn trong lao động, sáo là sợi dây tâm linh kết nối giữa người sống và người đã khuất, là cây cầu của những lời tỏ tình đôi lứa, là những câu chuyện được kể bằng giai điệu, nhằm giúp cho họ có thêm món ăn tinh thần trong các dịp hội hè lễ tết.

Nhạc cụ truyền thống của người Mnông là thành tố quan trọng để làm nên phần hồn văn hóa Mnông. Những nhạc cụ trên đây không chỉ là sản phẩm vật chất đơn thuần mà còn là phương tiện biểu diễn nghệ thuật mang lại biểu cảm thẩm mỹ của đồng bào Mnông. Ngày nay, dù đã chuyển hướng sử dụng nhạc cụ hiện đại, nhưng đồng bào Mnông vẫn lưu giữ được những nhạc cụ độc đáo mang không khí trang nghiêm, hùng tráng, lúc rộn ràng, sôi nổi, khi êm dịu trữ tình, khi ưu tư, trầm lắng... thể hiện rõ nét bản sắc văn hóa, sức sống và thế giới tâm linh của họ./.

Tác giả: Chu Thị Thủy

Lượt xem: 1300

  • File đính kèm:

Bookmark and Share

Bình luận

chỉ mục.jpg

       Bảo tàng tỉnh Bình Phước

Đường Hồ Xuân Hương, phường Tân Phú ,
thành phố Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước

Email: baotangbinhphuoc@gmail.com
Điện thoại: 0271 6502 333 - 0271 3870 690

Giờ mở cửa
từ 8h-17h từ thứ Hai đến Chủ nhật
(Cả ngày Lễ và Tết)

>>> Đường tới Bảo tàng

TÌM-HIỂU-90-NĂM-LỊCH-SỬ-ĐẢNG-1.gif

HCM1.gif

Hệ thống mail công vụ 01.gif

covid-19.gif

LIÊN KẾT WEBSITE

Liên kết website ngành

Liên kết website trong tỉnh

Các Tạp chí văn hóa

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Đang online: 27

Hôm nay: 66

Lượt truy cập: 454.875