banner_nomal-01.gif

Search

VÀI NÉT TÌM HIỂU NHÀ MỒ VÀ NGHI LỄ BỎ MẢ CỦA CÁC DÂN TỘC Ở TÂY NGUYÊN

Nhà mồ và nghi lễ bỏ mả là hai hiện tượng gắn bó với nhau liên quan tới thế giới người chết và quan hệ giữa người chết và người sống, một hiện tượng văn hóa mang đặc trưng tiêu biểu của văn hóa các tộc người Tây Nguyên. Trên cái nền tín ngưỡng và thờ cúng người chết, đã tích hợp nhiều hiện tượng văn hóa, như âm nhạc, hát, múa, lễ hội, phong tục, nghệ thuật kiến trúc, tạo hình, trang trí…

Bùi Kim Thư 02b.png

Tượng nhà mồ của dân tộc Tây Nguyên – Nguồn: Internet

Tín ngưỡng và nghi lễ này xuất phát từ một quan niệm khá nguyên thủy về linh hồn và mối quan hệ giữa thế giới người sống và người đã chết. Theo quan niệm dân gian, con người sau khi chết thì linh hồn vẫn tồn tại. Tuy nhiên ở giai đoạn đầu, khi chưa làm lễ bỏ mả thì linh hồn vẫn lẩn khuất bên cạnh người sống, do vậy, hàng ngày người thân vẫn phải mang thức ăn ra mộ cho người chết ăn và trò chuyện, an ủi linh hồn người đã chết. Trong thời gian đó, người sống phải chuẩn bị một nghi lễ để tiễn biệt linh hồn người chết về với tổ tiên. Sau khi đã chuẩn bị xong cho nghi lễ để tiễn biệt này, người ta tiến hành dựng nhà mồ cho người đã chết. Phá bỏ nhà mả cũ, làm nhà mả mới. Đồng bào Tây Nguyên rất chú trọng đến việc chuẩn bị cho người chết “một cuộc sống mới”, bởi họ quan niệm cuộc sống sau khi chết mới là cuộc sống thực. Đa số họ vẫn giữ tục chôn chung và bỏ mả chung. Do đó một tháng trước khi tổ chức lễ bỏ mả các gia đình có người chết cùng dân làng phải bắt tay vào chuẩn bị. Họ vào rừng chọn những cây gỗ tốt về đẽo các cột kút, kơlao, chạm khắc tượng người, tượng thú, những hình tượng đó được đặt quanh nhà mồ và tạo ra một bức tranh sinh động về cuộc sống để người chết sẽ mang đi sau lễ bỏ mả, chuẩn bị rượu thịt, gạo nước cho lễ bỏ mã. Họ bắt đầu lễ bỏ mả bằng nghi lễ cầu hồn ma người chết cho dựng nhà mồ mới, người chủ lễ tức người đại diện cho gia đình có người chết được chôn đầu tiên ở khu nhà mồ hoặc các giai đoạn của lễ bỏ mã. Lễ Bỏ Mả của đa số các tộc người Tây Nguyên đều kéo dài trong khoảng từ 4 đến 6 ngày (có thể nhiều hơn hoặc ít hơn) tùy theo truyền thống của mỗi tộc người.

Điều đặc thù là sau khi lễ bỏ mả kết thúc, mọi thứ thuộc về ma, người chết được bỏ đi không còn ý nghĩa gì với người sống. Sau khi làm lễ bỏ mả, thì linh hồn người chết mới rời khỏi thế giới người sống về với tổ tiên, để từ đó theo vòng luân hồi đầu thai trở lại trong thế hệ con cháu, đảm bảo tính thống nhất của cộng đồng gia tộc. Do vậy, có thể nói cộng đồng trong tâm thức người Tây Nguyên không chỉ bao gồm những người đang sống mà cả những người đã chết.

Nghi lễ bỏ mả không phải làm thời gian nào cũng được, mà phải tiến hành vào tháng nông nhàn, từ sau khi thu hoạch đến khi sắp bước vào vụ gieo cấy năm sau.

Tục bỏ mã của người Tây Nguyên cũng mang ý nghĩa như lễ bốc mộ của người Kinh, song nó đã trở thành nét văn hóa riêng có của cộng đồng những tộc người thiểu số. Đối với họ, nhà mồ như một biểu hiện cho tấm lòng của người cõi nhân gian, mong muốn tạo dựng cho người đã khuất một cuộc sống mới tốt đẹp ở thế giới khác. Do đó khi họ tiến hành nghi lễ bỏ mả cho người quá cố chính là thể hiện nghĩa vụ trách nhiệm của mình đối với người đã chết. Quan niệm này có nhiều điểm tương đồng với triết lý phương Đông, sự sống là bất tử, còn đời người là vòng luân hồi. Khi cuộc sống trần gian kết thúc cũng có nghĩa nó được bắt đầu ở thế giới bên kia. Nhà mồ Tây Nguyên là một nét văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên. Gắn liền với nhà mồ là các tượng nhà mồ và hàng loạt những yếu tố văn hóa khác nữa đã góp phần tạo nên nét đẹp trong kiến trúc điêu khắc và những giá trị về tôn giáo cho người dân vùng Tây Nguyên nói riêng và nhân dân Việt Nam nói chung.

Lễ bỏ mã không còn nữa thì người dân Tây Nguyên đã làm mất đi một nét văn hóa đặc trưng, cũng như mất đi lễ hội có thể sinh hoạt cộng đồng giữa những người dân với nhau. Không phải riêng gì lễ bỏ mã, mà các giá trị tư tuởng, truyền thống của Tây Nguyên dần mất đi tạo nên vết rạn nứt trong văn hóa Tây Nguyên đã được hình thành từ lâu đời./.

Tác giả: KimThư

*Tài liệu tham khảo:

- Lễ bỏ mả của người Banar và huyền thoại vể tổ tiên đầu tiên của loài người.

- Văn hóa vùng và phân vùng văn hóa ở Việt Nam.

Lượt xem: 1679

  • File đính kèm:

Bookmark and Share

Bình luận

chỉ mục.jpg

       Bảo tàng tỉnh Bình Phước

Đường Hồ Xuân Hương, phường Tân Phú ,
thành phố Đồng Xoài, tỉnh Bình Phước

Email: baotangbinhphuoc@gmail.com
Điện thoại: 0271 6502 333 - 0271 3870 690

Giờ mở cửa
từ 8h-17h từ thứ Hai đến Chủ nhật
(Cả ngày Lễ và Tết)

>>> Đường tới Bảo tàng

TÌM-HIỂU-90-NĂM-LỊCH-SỬ-ĐẢNG-1.gif

HCM1.gif

Hệ thống mail công vụ 01.gif

v-office.gif

LIÊN KẾT WEBSITE

Liên kết website ngành

Liên kết website trong tỉnh

Các Tạp chí văn hóa

THỐNG KÊ TRUY CẬP

Đang online: 15

Hôm nay: 243

Lượt truy cập: 299.970